Cele kształcenia i wychowania wskazują na potrzebę rozwijania postaw obywatelskich, społecznych i etycznych, a także przygotowania uczniów do świadomego podejmowania decyzji dotyczących własnego życia oraz funkcjonowania w grupie. Oznacza to, że odpowiedzialność nie jest dodatkiem do procesu edukacyjnego ani zadaniem realizowanym wyłącznie podczas godzin wychowawczych. Powinna być obecna w codziennym życiu szkoły i przenikać wszystkie działania nauczycieli oraz uczniów.

W potocznym rozumieniu odpowiedzialność często sprowadzana jest do obowiązkowości. Kojarzy się z punktualnością, reagowaniem na polecenia nauczycieli czy przestrzeganiem regulaminów. Tymczasem jest to znacznie bardziej złożona kompetencja. Odpowiedzialny człowiek potrafi przewidywać skutki swoich działań, świadomie podejmować decyzje, przyznawać się do błędów, wyciągać z nich wnioski oraz brać pod uwagę dobro innych osób. Potrafi także planować własny rozwój, kontrolować emocje i zachowania oraz współpracować z innymi. Wszystkie te umiejętności są niezbędne zarówno w życiu prywatnym, jak i zawodowym. Odpowiedzialności nie można nauczyć podczas jednej godziny wychowawczej. Młodzi ludzie uczą się przede wszystkim przez obserwację i doświadczenie. Jeżeli nauczyciel wymaga punktualności, sam powinien być punktualny. Jeżeli oczekuje uczciwości, powinien uczciwie oceniać pracę uczniów. Jeżeli mówi o szacunku, powinien okazywać go w codziennych relacjach. Dzieci i młodzież niezwykle szybko dostrzegają rozbieżności między tym, co dorośli mówią, a tym, co robią. To właśnie codzienne zachowania nauczycieli tworzą kulturę szkoły i wpływają na postawy uczniów.