Zebrane tematy można podzielić na dwie grupy. W pierwszej znajdują się materiały rozwojowe dla nauczycieli i uczniów, pomysły na ciekawą organizację życia klasowego, inspiracje do nowych form przekazywania wiedzy. Dzięki publikacji dobrych praktyk nagrodzonej dydaktyczki chcemy inspirować kolejnych nauczycieli do twórczego podejścia do swojej pracy, w którym na pierwszym miejscu jest własny rozwój, a dopiero później – nauczanie innych.

Druga część tematów to garść porad, jak postępować w sytuacjach nagłych, kiedy najbardziej liczy się merytoryczna wiedza i, idące z nią w parze, przemyślane działanie. Znajdują się tu rady na temat działań koniecznych do podjęcia podczas ataku paniki ucznia, a także potrzebne informacje do przeprowadzenia lekcji o higienie cyfrowej i ochronie bezpieczeństwa uczniów w internecie. Wierzymy, że taki podział pozwoli na znalezienie złotego środka między radami do wykorzystania w sytuacjach kryzysowych czy pomysłami na zajęcia wychowawcze na ważne tematy – a treściami, które posłużą do nauczycielskiego rozwoju. Format Poradnika nauczycielskiego wynika z naturalnego rytmu życia szkoły, w którym sytuacje „awaryjne” i rozmowy na trudne tematy przeplatają się z codziennością wymagającą urozmaicenia, a praktyczne ujęcie zrównoważone jest otwartością na eksperymentowanie i poszukiwanie w szkole nowych form.

Diagram Ikigai – pasja, misja, powołanie

W pracy nauczyciela często pojawiają się pytania, które nie mieszczą się w planie lekcji ani w podstawie programowej: Dlaczego właściwie uczę? Co daje mi energię w tej pracy? Co sprawia, że mimo trudnych dni wciąż chcę wracać do klasy? Jednym ze sposobów szukania odpowiedzi na te pytania jest koncepcja Ikigai, czyli japońska idea odnajdywania sensu w tym, co robimy każdego dnia. Diagram Ikigai opiera się na czterech prostych pytaniach:

• Co lubię robić?
• W czym jestem dobry?
• Czego potrzebują inni?
• Za co można otrzymać wynagrodzenie?

Na przecięciu tych czterech obszarów pojawia się przestrzeń sensu – miejsce, w którym pasja, misja, zawód i powołanie zaczynają się spotykać. Dla nauczyciela może to być bardzo praktyczne narzędzie refleksji nad własną rolą w szkole.

Pierwszym obszarem jest pasja – to, co naprawdę lubimy robić. Warto zadać sobie bardzo konkretne pytanie: które momenty pracy w szkole dają mi najwięcej satysfakcji? Dla jednych będzie to prowadzenie dyskusji z uczy-niami, dla innych przygotowywanie projektów, pracy laboratoryjnej czy działań artystycznych. Dobrym ćwiczeniem jest zapisanie po tygodniu pracy trzech sytuacji, które przyniosły największą radość zawodową. Z czasem można świadomie planować więcej takich momentów w swoich lekcjach.

Drugim obszarem są kompetencje, czyli to, w czym jesteśmy dobrzy. Warto spojrzeć na swoją pracę szerzej niż tylko przez pryzmat przedmiotu. Nauczyciel może mieć talent do tłumaczenia trudnych zagadnień prostym językiem, do budowania relacji z uczniami albo do organizowania pracy zespołowej. Dobrym sposobem odkrywania swoich mocnych stron jest proste pytanie zadane uczniom lub kolegom z pracy: Co twoim zdaniem jest moją najmocniejszą stroną jako nauczyciela? Odpowiedzi często potrafią zaskoczyć.

Trzecim elementem jest misja, czyli potrzeby innych ludzi. W kontekście szkoły oznacza to uważne przyglądanie się uczniom. Czasami największą wartością lekcji nie jest perfekcyjnie zrealizowany temat, ale moment, w którym uczeń zaczyna wierzyć, że potrafi zrozumieć coś trudnego. Misja nauczyciela często realizuje się w drobnych gestach: dodatkowym wyjaśnieniu, spokojnej rozmowie po lekcji czy stworzeniu przestrzeni, w której każdy uczeń może zabrać głos.

Czwartym obszarem jest zawód, czyli realna praca wykonywana w określonym systemie szkolnym. To przypomnienie, że pasja i misja potrzebują także struktury – planowania, współpracy w gronie pedagogicznym i ciągłego rozwijania kompetencji. Nauczyciel, który świadomie łączy swoje mocne strony z potrzebami uczniów, zaczyna odczuwać większą spójność między tym, kim jest a tym, co robi w pracy.

Kiedy te cztery elementy zaczynają się spotykać, pojawia się poczucie powołania. Nie oznacza ono wielkich, spektakularnych działań. Najczęściej objawia się w prostych sytuacjach: w momencie gdy uczeń nagle mówi „już rozumiem”, gdy po latach ktoś wraca, by powiedzieć, że dana lekcja była ważna, albo gdy nauczyciel widzi, że jego praca naprawdę zmienia czyjąś drogę.

Na koniec warto wrócić do bardzo prostego pytania: po co jestem w tej klasie? Odpowiedź nie musi być idealna ani ostateczna. Czasem wystarczy świadomość, że każdego dnia mamy szansę zrobić coś, co pomoże młodemu człowiekowi zobaczyć świat trochę szerzej.

„Nauczyciel wpływa na wieczność – nigdy nie może powiedzieć, gdzie kończy się jego wpływ” – Henry Adams.

Być może właśnie w tym kryje się najpiękniejszy sens nauczycielskiego Ikigai – w cichej pewności, że nawet małe działania mogą mieć bardzo długie życie w historii czyjegoś uczenia się.